Wie zijn de Berbers?

Marokko heeft verschillende bevolkingsgroepen. Er worden verschillende talen gesproken. Tot de 7e eeuw na Christus woonden er in Marokko, Algerije en Tunesië voornamelijk Berbers. Deze ethnische groep is in de verte verwant aan de Arabieren, Ethiopiërs en Israëlieten. Beroemde Berbers uit de oudheid zijn Hannibal uit Carthago (het huidige Tunesië), die bijna het Romeinse Rijk ten val bracht, en Augustinus, de kerkvorst die de middeleeuwse theologie zou overheersen.

In de 7e eeuw veroverden de Arabieren, eerst geleid door de profeet Mohammed en al snel daarna door zijn opvolgers, geheel Noord-Afrika, Spanje, grote delen van het Midden-Oosten, Iran en Centraal-Azië. Op de meeste plaatsen waar zij kwamen werd hun taal en cultuur dominant over de oorspronkelijke taal en cultuur.

Vandaag de dag heeft Marokko een gemengde bevolking. De Arabieren zijn vooral geconcentreerd in de grote steden. De Berbers wonen vooral op het platteland. Er is sprake van een sterke trek van het platteland naar de grote steden als Casablanca, Rabat, Fez, Meknes en anderen. Deze Berbers zijn vaak tweetalig of spreken alleen nog maar Arabisch.

In Marokko voelen veel Berbers zich achtergesteld door de Arabische bevolking. De Arabieren hebben de meeste posities in de regering. De meeste dokters, geleerden, notabelen, technici enz. zijn eveneens van Arabische afkomst. De Berbertaal wordt niet officiëeel erkend. De officiële talen van Marokko zijn Marokkaans-Arabisch (een dialect van het standaard-Arabisch) en Frans, de taal van de voormalige kolonisator. Elk Berberkind dat naar school gaat, krijgt les in één van deze talen.

Eigenlijk is er niet één Berbertaal, maar zijn er drie. In het noorden van het land, het zgn. noordelijke Rif-gebergte, spreekt men Tarifit. In het midden van het land is Tamazight de overheersende Berbertaal en in het zuiden Tashelhit. Overigens is elke taal weer verdeeld in een flink aantal dialecten, die soms zo verschillend zijn dat de respectieve sprekers ervan elkaar niet of slechts met moeite kunnen verstaan.

Overigens gebruiken Berbers zelf niet de benaming 'Berbers'. Het woord 'Berber', dat 'barbaar' betekent, werd in de oudheid door de Grieken gebruikt om de bevolking van Noord-Afrika mee aan te duiden. Berbers noemen zichzelf Amazight (enkelvoud) of Imazighen (meervoud) en hun taal Tamazight (als verzamelnaam dus van de drie hoofddialecten.

De Berbertaal heeft geen geschreven literatuur en eigenlijk wordt het helemaal niet geschreven. De grammatica is nog nooit diepgaand onderzocht en de spelling van woorden staat niet vast. Als Berbers al hun eigen taal schrijven, doen ze dat meestal met behulp van Arabische of Latijnse letters. In de 10e/11e is korte tijd een speciaal voor het Berber ontwikkeld alfabeth gebruikt, het Tifinagh. Sommige Berbers proberen dit alfabeth weer nieuw leven in te blazen.

Vandaag de dag zijn de Berbers verspreid over met name Marokko en Algerije. Verder wonen er kleinere aantalen Berbers in Tunesië, Libië, Spaanse Sahara, Mali, Niger, Egypte (Siwa oase) en de Canarische eilanden. Tot slot zij nog vermeld dat, hoewel de Berbersprekenden in Marokko een minderheid vormen, zij 80-90% uitmaken van de Marokkaanse gemeenschap in Nederland.

* Bron: Operation World, Johnstone 2001.
** Veel Arabischsprekenden zullen ethnisch gezien tot de Berbers behoren.